Το Βατί, ή συνηθέστερα Τρυγόνα, είναι ένα από τα πιο γνωστά σελάχια των θαλασσών μας. Το σώμα του είναι επίπεδο και έχει σχήμα ρόμβου, κάτι που του επιτρέπει να κρύβεται τέλεια θαμμένο στην άμμο. Τα μάτια του βρίσκονται στο πάνω μέρος για να βλέπει ενώ είναι κρυμμένο, και το στόμα του από κάτω. Η ουρά του είναι μακριά και λεπτή σαν μαστίγιο.

Στη Μεσόγειο συναντάμε κυρίως δύο είδη:

Κοινή Τρυγόνα (Dasyatis pastinaca): Είναι το πιο συνηθισμένο είδος στα ρηχά. Το δέρμα της είναι λείο και γυαλιστερό, χωρίς εξογκώματα.

Κεντροφόρος Τρυγόνα (Bathytoshia centroura): Είναι πολύ μεγαλύτερη και εντυπωσιακή. Ξεχωρίζει επειδή η ράχη και η ουρά της είναι γεμάτες με μικρά αγκάθια και σκληρά εξογκώματα (σαν πέτρες), που κάνουν το δέρμα της πολύ τραχύ.

Ζει αποκλειστικά στον βυθό, συνήθως σε περιοχές με άμμο ή λάσπη όπου μπορεί να θαφτεί εύκολα. Τη συναντάμε από πολύ ρηχά νερά, όπου παίζουν οι λουόμενοι, μέχρι και σε βάθη 200 μέτρων.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεγέθους ανάμεσα στα δύο είδη. Η Κοινή Τρυγόνα φτάνει συνήθως το 1.4 μέτρο σε πλάτος. Αντίθετα, η Κεντροφόρος Τρυγόνα είναι γίγαντας, καθώς το πλάτος της μπορεί να ξεπεράσει τα 2 μέτρα (συνολικό μήκος με την ουρά πάνω από 4 μέτρα) και το βάρος της τα 300 κιλά.

Είναι σαρκοφάγο ψάρι που κυνηγάει κυρίως τη νύχτα. Χρησιμοποιεί τα φτερά της για να σκάβει την άμμο και να ξετρυπώσει τη λεία της. Τρώει κυρίως καβούρια, γαρίδες και μαλάκια, αλλά και μικρά ψάρια που ζουν στον βυθό.

Είναι ωοζωοτόκο είδος. Τα μικρά εκκολάπτονται μέσα στην κοιλιά της μητέρας και τρέφονται αρχικά από τον κρόκο του αυγού και μετά από ένα θρεπτικό υγρό (γάλα) που παράγει η μήτρα. Η διάρκεια της εγκυμοσύνης εξαρτάται από το είδος, στην Κοινή Τρυγόνα διαρκεί περίπου 4 μήνες, ενώ στα μεγαλύτερα είδη μπορεί να φτάσει και τους 10 μήνες. Το θηλυκό γεννάει το καλοκαίρι σε ρηχά νερά από 2 έως 9 μικρά, τα οποία είναι έτοιμα να επιβιώσουν μόνα τους.

Δεν ψαρεύεται στοχευμένα, τόσο λόγω του κινδύνου όσο και της χαμηλής εμπορικής της αξίας. Πιάνεται συχνά κατά λάθος (bycatch) σε δίχτυα και παραγάδια. Μερικές φορές τα φτερά της πωλούνται καθαρισμένα ως Ράγια ή Σελάχι, αλλά γενικά αποφεύγεται από τους ερασιτέχνες.

Σημαντικά Ευρήματα Ερευνών

Οι επιστήμονες έχουν κατατάξει την Τρυγόνα στα είδη που είναι Ευάλωτα (Vulnerable) στη Μεσόγειο. Οι έρευνες δείχνουν ότι επειδή γεννάει πολύ λίγα μικρά και μεγαλώνει αργά, δεν μπορεί να αναπληρώσει εύκολα τους πληθυσμούς της που μειώνονται από την υπεραλίευση. Επίσης, μελέτες για το δηλητήριό της επιβεβαίωσαν ότι είναι μια πρωτεΐνη που είναι ευαίσθητη στη θερμότητα, γεγονός που εξηγεί επιστημονικά γιατί το ζεστό νερό είναι η μόνη αποτελεσματική θεραπεία.

Το δηλητήριο της Τρυγόνας καταστρέφεται με τη ζέστη. Αν σας τσιμπήσει, βυθίστε αμέσως το σημείο σε πολύ ζεστό νερό (περίπου 45°C - 50°C, όσο αντέχετε) για 30 έως 90 λεπτά. Αυτό ανακουφίζει από τον πόνο και αδρανοποιεί το δηλητήριο. Χρειάζεται προσοχή γιατί συχνά κομμάτια από το αγκάθι σπάνε και μένουν μέσα στην πληγή, οπότε η ιατρική βοήθεια είναι απαραίτητη.