Το Καπόνι είναι ένα από τα πιο παράξενα και ιδιαίτερα ψάρια του βυθού, που ανήκει στην οικογένεια των Τριγλιδών. Στην Ελλάδα συναντάμε κυρίως το Κιτρινοκαπόνι ή Χελιδονά (Chelidonichthys lucerna) και το Ριγωτό καπόνι (Trigloporus lastoviza). Το σώμα του είναι κωνικό και καλύπτεται από ένα σκληρό και οστέινο κεφάλι, που θυμίζει κράνος. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του είναι τα τεράστια θωρακικά πτερύγια που μοιάζουν με φτερούγες, και όταν τα ανοίγει εμφανίζουν συχνά φανταχτερά χρώματα, όπως έντονο μπλε και πράσινο. Επιπλέον, οι τρεις πρώτες ακτίνες των πτερυγίων αυτών είναι ελεύθερες και λειτουργούν σαν πόδια, επιτρέποντας στο ψάρι να περπατά κυριολεκτικά στον βυθό. Είναι επίσης γνωστό για την ικανότητα του να παράγει έναν χαρακτηριστικό ήχο γρυλίσματος μέσω της νηκτικής του κύστης, όταν νιώσει απειλή.

Είναι είδος που ζει αποκλειστικά στον βυθό, συνήθως σε περιοχές με άμμο, λάσπη ή ψιλό χαλίκι. Το Κιτρινοκαπόνι προτιμά βάθη από 20 έως 300 μέτρα, ενώ το Ριγωτό καπόνι συχνάζει και σε πιο ρηχά νερά. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες τείνουν να μετακινούνται προς την ακτή, ενώ τον χειμώνα κατεβαίνουν σε βαθύτερα νερά.

Είναι σαρκοφάγο ψάρι που χρησιμοποιεί τα τροποποιημένα του πτερύγια-πόδια, όχι μόνο για κίνηση, αλλά και για κυνήγι. Τρέφεται κυρίως με καρκινοειδή, όπως καβούρια και γαρίδες, καθώς και με μικρά βενθικά ψάρια (όπως γωβιούς) και σκουλήκια. Ανακατεύει την άμμο με το ρύγχος και τα πόδια του, για να ξετρυπώσει τη λεία του.

Αλιεύεται κυρίως ως παράπλευρο αλίευμα (bycatch) από μηχανότρατες βυθού και μερικές φορές με παραγάδια ή δίχτυα. Αν και η εμπορική του αξία είναι μέτρια, το κρέας του θεωρείται εξαιρετικής ποιότητας. Είναι λευκό, σφιχτό και πολύ νόστιμο, ιδανικό για σούπα κακαβιά, καθώς το κεφάλι και τα κόκκαλά του περιέχουν πολλή ζελατίνη που δίνει πλούσια υφή στον ζωμό.

Σημαντικά Ευρήματα Ερευνών

Η IUCN κατατάσσει τα περισσότερα είδη Καπονιών στη Μεσόγειο ως Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern). Οι επιστημονικές έρευνες έχουν αποκαλύψει ότι τα ελεύθερα πτερύγια που μοιάζουν με πόδια δεν είναι απλώς κινητήρια όργανα, αλλά λειτουργούν και ως αισθητήρια γεύσης. Είναι γεμάτα με χημειοϋποδοχείς που επιτρέπουν στο ψάρι να δοκιμάζει την άμμο και να εντοπίζει κρυμμένη τροφή χωρίς να τη βλέπει, μια προσαρμογή που το καθιστά εξαιρετικά αποτελεσματικό θηρευτή σε θολά νερά.