Ο Κέφαλος είναι ένα από τα πιο κοινά και αναγνωρίσιμα ψάρια των ελληνικών ακτών. Ανήκει στην οικογένεια των Κεφαλιδών (Mugilidae), η οποία περιλαμβάνει πολλά είδη που μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους. Το σώμα του είναι μακρόστενο, κυλινδρικό και στιβαρό, με ασημένιο χρώμα στα πλευρά και σκούρα γκρι ή λαδί ράχη. Το κεφάλι του είναι πλατύ και πεπλατυσμένο από πάνω, θυμίζοντας φίδι, εξ ου και το όνομα "κέφαλος". Τα μάτια του καλύπτονται συχνά από μια διαφανή λιπώδη μεμβράνη (βλέφαρο).

Στη Μεσόγειο ξεχωρίζουμε κυρίως τρία είδη:

Κέφαλος ή Μπάφα (Mugil cephalus): Το μεγαλύτερο και πιο γνωστό είδος, με πολύ πλατύ κεφάλι και μάτια που καλύπτονται σχεδόν τελείως από το λιπώδες βλέφαρο. Από αυτό το είδος παράγεται το αυγοτάραχο.

Βελονίσσα ή Χειλονάς (Chelon labrosus): Ξεχωρίζει από το πολύ παχύ και σαρκώδες άνω χείλος του, που φέρει μικρά εξογκώματα.

Μαυράκι ή Λάσπης (Chelon ramada): Έχει πιο λεπτά χείλη και μια χαρακτηριστική μαύρη κηλίδα στη βάση του θωρακικού πτερυγίου.

Είναι είδος εξαιρετικά προσαρμοστικό και ευρύαλο, δηλαδή αντέχει σε μεγάλες διακυμάνσεις της αλατότητας. Ζει σε ρηχά παράκτια νερά, λιμάνια, υφάλμυρες λιμνοθάλασσες και συχνά ανεβαίνει ακόμα και στα ποτάμια. Προτιμά τους αμμώδεις ή λασπώδεις βυθούς με πλούσια βλάστηση, όπου βρίσκει άφθονο οργανικό υλικό.

Έχει μεγάλη εμπορική αξία, ειδικά το είδος Mugil cephalus. Αλιεύεται επαγγελματικά με δίχτυα και σε ιχθυοτροφεία (διβάρια) λιμνοθαλασσών. Οι ερασιτέχνες τον ψαρεύουν με πολυάγκιστρα με ζυμάρι ή ψωμί, ειδικά στα λιμάνια. Το κρέας του είναι νόστιμο, αλλά η μεγαλύτερη αξία προέρχεται από τις ωοθήκες των θηλυκών, από τις οποίες παρασκευάζεται το περιζήτητο και ακριβό αυγοτάραχο (ειδικά του Μεσολογγίου).

Σημαντικά Ευρήματα Ερευνών

Η IUCN κατατάσσει τον Κέφαλο (M. cephalus) στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern), αν και οι πληθυσμοί του σε ορισμένες περιοχές δέχονται πίεση. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι Κέφαλοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στον καθαρισμό των βυθών, καθώς ανακυκλώνουν τεράστιες ποσότητες οργανικής ύλης. Επίσης, έρευνες γενετικής έδειξαν ότι το είδος Mugil cephalus είναι στην πραγματικότητα ένα σύμπλεγμα πολλών κρυπτικών ειδών που μοιάζουν μορφολογικά αλλά διαφέρουν γενετικά.