Το Χταπόδι είναι ο αδιαμφισβήτητος βασιλιάς των Κεφαλόποδων και, χωρίς αμφιβολία, το πιο έξυπνο ασπόνδυλο ζώο στον πλανήτη. Είναι διάσημο για τους 8 βραχίονές του, την ικανότητά του να αλλάζει χρώμα και σχήμα σε κλάσματα δευτερολέπτου, και για τη μοναδική νοστιμιά του. Σε αντίθεση με το καλαμάρι και τη σουπιά που έχουν 10 πλοκάμια (8 βραχίονες και 2 κεραίες), το χταπόδι έχει μόνο 8 βραχίονες, οι οποίοι είναι γεμάτοι με δύο σειρές από βεντούζες.

Η ανατομία του χταποδιού είναι μοναδική και θυμίζει εξωγήινο πλάσμα. Διαθέτει τρεις καρδιές, μία κύρια που στέλνει αίμα στο σώμα και δύο μικρότερες (βραγχιακές) που στέλνουν αίμα στα βράγχια. Το αίμα του δεν είναι κόκκινο αλλά μπλε, επειδή βασίζεται στον χαλκό (αιμοσυανίνη) για τη μεταφορά οξυγόνου και όχι στον σίδηρο. Επίσης, διαθέτει ένα πολύπλοκο νευρικό σύστημα με έναν κεντρικό εγκέφαλο και μικρότερα νευρικά κέντρα (γάγγλια) στη βάση κάθε πλοκαμιού, επιτρέποντας στα πλοκάμια να λειτουργούν ημι-αυτόνομα, να σκέφτονται και να αντιδρούν μόνα τους.

Είναι ο απόλυτος άρχοντας της παραλλαγής. Το δέρμα του είναι γεμάτο με εκατομμύρια ειδικά κύτταρα (χρωματοφόρα), τα οποία ελέγχει με το νευρικό του σύστημα. Μπορεί να αλλάξει χρώμα, σχέδιο, ακόμα και υφή (να βγάλει εξογκώματα και αγκάθια) σε κλάσματα δευτερολέπτου, για να γίνει ένα με τον βράχο, την άμμο ή τα φύκια.

Ζει κυρίως σε βραχώδεις βυθούς γεμάτους τρύπες και θαλάμια (σπηλιές), όπου φτιάχνει τη φωλιά του. Είναι γνωστό για την τάση του να νοικοκυρεύει το σπίτι του, μαζεύοντας πέτρες και κοχύλια για να κλείσει την είσοδο της φωλιάς του (πόρτα) και να προστατευτεί. Ζει από πολύ ρηχά νερά (μερικά εκατοστά) έως και βάθη 100-200 μέτρων. Είναι μοναχικό και εδαφικό ζώο.

Είναι το μεγαλύτερο είδος χταποδιού στη Μεσόγειο. Μπορεί να φτάσει σε μήκος το 1-1.5 μέτρο (μαζί με τα πλοκάμια) και βάρος που μπορεί να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τα 10 κιλά, αν και τα συνήθη άτομα είναι 1-3 κιλά.

Τη νύχτα βγαίνει για κυνήγι. Τρέφεται κυρίως με καβούρια (η αγαπημένη του τροφή), μαλάκια (όστρακα) και ψάρια. Για να φάει τα σκληρά καβούρια, διαθέτει στο κέντρο των πλοκαμιών του ένα πολύ σκληρό, μαύρο ράμφος που μοιάζει με ράμφος παπαγάλου, με το οποίο σπάει τα κελύφη και εκχέει παραλυτικό σάλιο.

Η αναπαραγωγή είναι το τέλος της ζωής του Χταποδιού. Το αρσενικό γονιμοποιεί το θηλυκό χρησιμοποιώντας έναν ειδικό βραχίονα (κοτυληδόνα) και πεθαίνει λίγο καιρό αργότερα. Το θηλυκό αποσύρεται στο θαλάμι του και γεννά χιλιάδες αυγά, τα οποία κρεμάει στην οροφή σαν κουρτίνες. Για τους επόμενους μήνες, η μάνα δεν τρώει τίποτα. Μένει εκεί, καθαρίζει και αερίζει τα αυγά για να μην πιάσουν μύκητες. Μόλις τα αυγά εκκολαφθούν, η εξαντλημένη μητέρα πεθαίνει από ασιτία.

Έχει τεράστια εμπορική και γαστρονομική αξία. Αλιεύεται με πολλούς τρόπους, ψαροντούφεκο (ψάχνοντας τα θαλάμια), χταποδιέρα (πλαστικό καβούρι), κιούρτους, στάμνες και καμάκι στα ρηχά.

Το φρέσκο χταπόδι είναι σκληρό. Για να μαλακώσει, πρέπει να χτυπηθεί δυνατά στα βράχια (παραδοσιακά 40 φορές) και να παραγουλεστεί (τριφτεί) μέχρι να σπάσουν οι ίνες του και να κατσαρώσουν τα πλοκάμια. Θεωρείται ο βασιλιάς του ουζομεζέ, ειδικά όταν ξεραθεί στον ήλιο (λιαστό) και ψηθεί στα κάρβουνα, αλλά γίνεται και εξαιρετικό στιφάδο ή ξιδάτο.

Η IUCN κατατάσσει το Κοινό Χταπόδι στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern). Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι το χταπόδι έχει νοημοσύνη που πλησιάζει αυτή των σκύλων. Είναι ικανό να λύνει προβλήματα (όπως να ξεβιδώνει βάζα για να πάρει την τροφή), να χρησιμοποιεί εργαλεία (όπως κελύφη καρύδας για προστασία) και να αναγνωρίζει ανθρώπινα πρόσωπα. Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι έχει προσωπικότητα, με μερικά άτομα να είναι ντροπαλά και άλλα τολμηρά.