Pempheris vanicolensis



Το Φατσούι είναι ένα μικρό και παράξενο ψάρι που έχει κατακλύσει τις ρηχές βραχώδεις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου τα τελευταία χρόνια. Είναι ένας κλασικός Λεσεψιανός μετανάστης που ήρθε από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και εγκαταστάθηκε μόνιμα στα νερά μας. Ανήκει στην οικογένεια των Πεμφερίδων (Pempheridae) τα μέλη της οποίας είναι γνωστά διεθνώς ως Sweepers (Σάρωθρα).
Το όνομά του Φατσούι είναι χαϊδευτικό και προέρχεται από τη λέξη φάτσα ή φατσούλα. Αν το παρατηρήσει κανείς από μπροστά (κατά πρόσωπο) το ψάρι έχει μια πολύ χαρακτηριστική, σχεδόν κωμική ή ανθρώπινη έκφραση λόγω του κοντού ρύγχους και των τεράστιων ματιών του που κυριαρχούν στο κεφάλι. Το σώμα του είναι πολύ κοντό, ψηλό και έντονα συμπιεσμένο στα πλευρά παίρνοντας σχήμα δίσκου ή φύλλου. Το χρώμα του είναι συνήθως μπρούτζινο, καφέ ή ροζ-χάλκινο με ασημένιες ανταύγειες στα πλευρά.
Το πιο εντυπωσιακό του γνώρισμα είναι τα τεράστια στρογγυλά μάτια του τα οποία έχουν συνήθως έντονο κίτρινο χρώμα. Αυτά τα μάτια αποτελούν προσαρμογή για νυχτερινή όραση καθώς το είδος είναι αυστηρά νυκτόβιο. Επίσης διαθέτει ένα πολύ κοντό ραχιαίο πτερύγιο και ένα πολύ μακρύ εδρικό πτερύγιο που τρέχει κατά μήκος της κοιλιάς του και έχει σκούρα άκρη.
Ζει σε ρηχά παράκτια νερά με βραχώδεις βυθούς, συνήθως σε βάθος από 1 έως 30 μέτρα. Είναι ψάρι που αποφεύγει το φως της ημέρας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας σχηματίζει πυκνά και πολυπληθή κοπάδια που κρύβονται βαθιά μέσα σε σκοτεινές σπηλιές, μεγάλες σχισμές βράχων και κάτω από προεξοχές (μονόπετρα). Μόλις πέσει η νύχτα τα κοπάδια βγαίνουν από τις κρυψώνες τους και διασκορπίζονται στη στήλη του νερού για να τραφούν.
Είναι μικρόσωμο ψάρι. Το συνηθισμένο μήκος του κυμαίνεται από 10 έως 12 εκατοστά. Το μέγιστο μήκος που μπορεί να φτάσει είναι τα 18-20 εκατοστά, αν και τέτοια μεγέθη είναι σπάνια στις ελληνικές θάλασσες.
Το Φατσούι είναι νυχτερινός πλαγκτονοφάγος. Τρέφεται κυρίως με ζωοπλαγκτόν όπως νύμφες ασπόνδυλων και κωπήποδα τα οποία ανεβαίνουν στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η ανατομία του στόματός του που είναι στραμμένο προς τα πάνω (άνω κλίση) το βοηθά να συλλαμβάνει τη λεία του από κάτω προς τα πάνω.
Η αναπαραγωγή του λαμβάνει χώρα κατά τους θερμούς μήνες του έτους. Στη Μεσόγειο η περίοδος αυτή εκτείνεται κυρίως από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο όταν η θερμοκρασία του νερού είναι ευνοϊκή.
Δεν έχει καμία εμπορική αξία και δεν πωλείται στις ψαραγορές. Αλιεύεται όμως πολύ συχνά ως ανεπιθύμητο παράπλευρο αλίευμα (bycatch) στα στατικά δίχτυα (απλάδια) που ρίχνονται κοντά σε βράχια. Λόγω του πλακουτσωτού και ακανθώδους σχήματός του μπλέκεται πολύ εύκολα στα δίχτυα και είναι εξαιρετικά δύσκολο και χρονοβόρο να ξεψαριστεί προκαλώντας ζημιές στα εργαλεία και εκνευρισμό στους ψαράδες. Αν και το κρέας του τρώγεται (συνήθως τηγανητό) έχει πολλά κόκκαλα και λίγη σάρκα οπότε συνήθως απορρίπτεται ή χρησιμοποιείται για δόλωμα σε κιούρτους.
Η IUCN δεν έχει αξιολογήσει ακόμα πλήρως τον αντίκτυπο του είδους στη Μεσόγειο. Ωστόσο επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι το Φατσούι ανταγωνίζεται άμεσα τα αυτόχθονα νυκτόβια είδη και συγκεκριμένα τον Καρδινάλιο (Apogon imberbis). Καθώς και τα δύο είδη προτιμούν τις ίδιες σπηλιές για να κρύβονται την ημέρα, έχει παρατηρηθεί ότι τα μεγάλα κοπάδια από Φατσούι συχνά εκτοπίζουν τους Καρδινάλιους από τα καταφύγια τους, αναγκάζοντάς τους να μετακινηθούν σε λιγότερο προστατευμένα σημεία ή βαθύτερα νερά.