Γαμπουζία

Η Γαμπουζία είναι ένα μικρό ψάρι του γλυκού και του υφάλμυρου νερού, που κατάγεται από τη Βόρεια Αμερική και συγκεκριμένα από τις ανατολικές ΗΠΑ. Εισήχθη στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο στις αρχές του 20ού αιώνα για έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: την καταπολέμηση των κουνουπιών και της ελονοσίας. Το σώμα της είναι μικρό και στιβαρό, με χρώμα λαδί ή γκριζοπράσινο και μια ασημένια γυαλάδα στην κοιλιά. Το στόμα της είναι στραμμένο προς τα πάνω, ένδειξη ότι τρέφεται στην επιφάνεια του νερού. Το πιο χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα: τα θηλυκά είναι πολύ μεγαλύτερα από τα αρσενικά.

Είναι ένα από τα πιο προσαρμοστικά και ανθεκτικά ψάρια στον πλανήτη. Ζει κυρίως σε ρηχά, στάσιμα ή αργοκίνητα γλυκά νερά, όπως λίμνες, έλη, κανάλια και ποτάμια. Ωστόσο, μπορεί να επιβιώσει και στα υφάλμυρα νερά των λιμνοθαλασσών και των εκβολών, αντέχοντας υψηλές θερμοκρασίες και λίγο οξυγόνο, συνθήκες που θα σκότωναν άλλα ψάρια. Αυτή η αντοχή τής επιτρέπει να κυριαρχεί εκεί όπου τα ντόπια είδη δυσκολεύονται.

Η Γαμπουζία είναι παμφάγο και εξαιρετικά λαίμαργο ψάρι. Τρέφεται κυρίως με προνύμφες και νύμφες κουνουπιών στην επιφάνεια του νερού, γι' αυτό και ονομάζεται διεθνώς Mosquitofish. Δεν περιορίζεται όμως εκεί. Τρώει επίσης ζωοπλαγκτόν, μικρά καρκινοειδή, φύκια και φυτικά υπολείμματα. Το μεγάλο οικολογικό πρόβλημα είναι ότι τρώει και τα αυγά και τα νεογνά άλλων ψαριών και αμφιβίων, ακόμα και σπάνιων ντόπιων ειδών.

Είναι ζωοτόκο ψάρι. Σε αντίθεση με τα περισσότερα ψάρια, που γεννούν αυγά, η θηλυκή Γαμπουζία κυοφορεί τα μικρά μέσα στο σώμα της και τα γεννά ζωντανά και πλήρως σχηματισμένα. Αυτό δίνει στα μικρά τεράστιο πλεονέκτημα επιβίωσης. Αναπαράγεται πολλές φορές τον χρόνο τους ζεστούς μήνες, και ένας πληθυσμός μπορεί να αυξηθεί εκρηκτικά μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Οικολογική απειλή και σχέση με τον Ζαχαρία

Αν και εισήχθη ως ωφέλιμο είδος, η Γαμπουζία θεωρείται πλέον ένα από τα 100 χειρότερα χωροκατακτητικά είδη στον κόσμο, σύμφωνα με την IUCN. Στη Μεσόγειο, και ειδικά στην Ελλάδα, είναι θανάσιμη απειλή για τον ντόπιο Ζαχαρία (Aphanius fasciatus). Είναι εξαιρετικά επιθετική: δαγκώνει τα πτερύγια του Ζαχαρία και τρώει τα αυγά του, διώχνοντάς τον από τους βιότοπούς του. Έρευνες έχουν δείξει ότι ο Ζαχαρίας επιβιώνει πλέον κυρίως σε πολύ αλμυρά νερά, όπως οι αλυκές, όπου η Γαμπουζία δυσκολεύεται να ζήσει.

Μελέτες έχουν αμφισβητήσει πόσο βοηθά στον έλεγχο των κουνουπιών, δείχνοντας ότι συχνά προτιμά άλλη τροφή, όταν υπάρχει, και αγνοεί τις προνύμφες. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι η παρουσία της μειώνει τη βιοποικιλότητα, εξαφανίζοντας σπάνια ασπόνδυλα και αμφίβια. Αντέχει τόσο στη ρύπανση και στις ακραίες συνθήκες, που είναι σχεδόν αδύνατο να εξαλειφθεί από μια περιοχή μόλις εγκατασταθεί.