Αργοναύτης

Ο Αργοναύτης, γνωστός διεθνώς και ως Χάρτινος Ναυτίλος (Paper Nautilus), είναι ένα πελαγικό χταπόδι και ίσως το πιο ιδιαίτερο κεφαλόποδο της Μεσογείου. Το όνομα του προέρχεται από τους Αργοναύτες της ελληνικής μυθολογίας, καθώς οι αρχαίοι πίστευαν ότι χρησιμοποιούσε το όστρακό του σαν βάρκα και τα πλοκάμια του σαν κουπιά ή πανιά για να ταξιδεύει στο νερό.

Το είδος αυτό παρουσιάζει έναν από τους πιο ακραίους σεξουαλικούς διμορφισμούς στο ζωικό βασίλειο. Το θηλυκό και το αρσενικό είναι τόσο διαφορετικά που παλαιότερα οι επιστήμονες νόμιζαν ότι ήταν εντελώς διαφορετικά ζώα:

• Το Θηλυκό: Είναι μεγάλο και διαθέτει οκτώ βραχίονες. Οι δύο επάνω βραχίονες είναι πλατιοί και έχουν έναν ειδικό αδένα που εκκρίνει μια ουσία. Με αυτή την ουσία χτίζει ένα πανέμορφο, κατάλευκο και εξαιρετικά λεπτό όστρακο που μοιάζει με περγαμηνή ή χαρτί (εξ ου και Χάρτινος Ναυτίλος). Το όστρακο αυτό δεν είναι ενωμένο με το σώμα της, αλλά το κρατάει σφιχτά με τα πλοκάμια της.

• Το Αρσενικό: Είναι ένα μικροσκοπικό χταποδάκι, εντελώς γυμνό (δεν έχει καθόλου όστρακο) και είναι εκατοντάδες φορές μικρότερο από το θηλυκό.

Δεν πρέπει να συγχέεται με τον αληθινό Ναυτίλο (Nautilus pompilius), ο οποίος ζει στον Ινδικό Ωκεανό, έχει ένα χοντρό μόνιμο κέλυφος με θαλάμους και ανήκει σε άλλη τάξη.

Σε αντίθεση με το Κοινό Χταπόδι που ζει στον βυθό της Μεσογείου (βενθικό), ο Αργοναύτης είναι ένα καθαρά πελαγικό είδος (επιπελαγικό). Ζει ελεύθερος στην ανοιχτή θάλασσα, συνήθως στα επιφανειακά νερά, και αφήνεται να παρασυρθεί από τα θερμά θαλάσσια ρεύματα και τους ανέμους. Πολλές φορές, μετά από μεγάλες φουρτούνες (ειδικά τον χειμώνα), μπορούμε να βρούμε τα άδεια λευκά όστρακά τους ξεβρασμένα στις ακτές του Αιγαίου και του Ιονίου.

Τρέφεται με ό,τι μπορεί να συλλάβει στην ανοιχτή θάλασσα. Η δίαιτα του περιλαμβάνει κυρίως πελαγικά μαλάκια, μικρά καρκινοειδή (πλαγκτόν) και μικρά ψάρια. Είναι επίσης γνωστό ότι πολλές φορές προσκολλάται πάνω σε μέδουσες (τσούχτρες), όχι μόνο για να τραφεί από αυτές, αλλά και για να τις χρησιμοποιήσει ως προστασία ή μέσο μεταφοράς.

Η διαδικασία αναπαραγωγής είναι μοναδική στη φύση. Το μικροσκοπικό αρσενικό διαθέτει έναν ειδικά διαμορφωμένο βραχίονα που ονομάζεται εκατοκοτύλη, μέσα στον οποίο αποθηκεύει το σπέρμα του. Όταν συναντήσει το γιγάντιο θηλυκό, αυτός ο βραχίονας κόβεται από το σώμα του αρσενικού, κολυμπάει αυτόνομα και τρυπώνει μέσα στον μανδύα του θηλυκού για να γονιμοποιήσει τα αυγά! Το αρσενικό πεθαίνει αμέσως μετά. Το θηλυκό γεννά τα αυγά του μέσα στο χάρτινο όστρακο, το οποίο λειτουργεί ως μια ασφαλής βρεφοκοιτίδα-φωλιά, την οποία κουβαλάει μαζί της μέχρι να εκκολαφθούν τα μικρά.

Ο Αργοναύτης δεν έχει απολύτως καμία εμπορική ή διατροφική αξία ως αλίευμα και δεν αποτελεί στόχο των ψαράδων. Μερικές φορές πιάνεται τυχαία ως παράπλευρο αλίευμα στα αφρόδιχτα. Ωστόσο, το υπέροχο λευκό του όστρακο είναι περιζήτητο από συλλέκτες κοχυλιών σε όλο τον κόσμο και θεωρείται ένα από τα πιο όμορφα και τυχερά ευρήματα που μπορεί να βρει κάποιος κάνοντας βόλτα στην παραλία.

Παλαιότερα (ακόμα και τον 19ο αιώνα), οι επιστήμονες πίστευαν λανθασμένα ότι ο Αργοναύτης έκλεβε το όστρακο από κάποιο άλλο ζώο, όπως ακριβώς κάνει ο κάβουρας ερημίτης, μέχρι που η έρευνα απέδειξε ότι το εκκρίνει ο ίδιος. Μια άλλη πολύ σημαντική ανακάλυψη έδειξε ότι το θηλυκό χρησιμοποιεί το όστρακο όχι μόνο για να κρύβει τα αυγά, αλλά και ως συσκευή πλευστότητας. Ανεβαίνει στην επιφάνεια, εγκλωβίζει μια φυσαλίδα αέρα στην κορυφή του οστράκου, και τη σφραγίζει με τα πλοκάμια της. Αυτό λειτουργεί σαν σωσίβιο, επιτρέποντάς της να αιωρείται ξεκούραστα στα μεσόνερα.